Maqolada Temur saltanati (1370–1405) davridagi saroy adabiyotining ikki qatlamli tuzilishi — rasmiy salnoma va lirik she’riyat — tahlil etilgan. Tadqiqot manbasi sifatida Sharafiddin Ali Yazdiyning «Zafarnoma»si, Nizomiddin Shomiy bitiklari, hamda saroy munshiyligi an’anasiga oid 14 ta nasriy va nazmiy yodgorlik o‘rganildi.
Amir Temur saltanati davrida (1370–1405) Movarounnahrning siyosiy markaziga aylangan Samarqand shahri faqatgina harbiy va savdo poytaxti emas, balki nafis adabiyot va san’at gulshani sifatida ham mashhurlik qozongan.
Tadqiqot manbasi sifatida Yazdiyning «Zafarnoma»si va Nizomiddin Shomiy bitiklari olindi.1
Saroy adabiyotining ikki qatlami
Temur saltanati adabiy hayotini ikki asosiy qatlamga bo‘lib o‘rganish maqsadga muvofiq.2
«Temur va temuriyzodalar davrida adabiy ijod o‘zining estetik mustaqilligini saqlab qolgan»
Janr xususiyatlari
Saroy nazmida quyidagi janrlar yetakchi: qasida, masnaviy, ruboiy, g‘azal.
Qasida
Qasida — saroy adabiyotining eng rasmiy janri.
G‘azal
G‘azal janri saroy doirasida ramziy-falsafiy ma’nolar zamiriga ega edi.4
Xulosa
Temur davri saroy adabiyoti ikki tilli — fors va turkiy — adabiy muhitning o‘zaro ta’sirida shakllangan murakkab hodisadir.
Izohlar
- 1Yazdiyning «Zafarnoma»si Temur va uning saroyi haqida birlamchi manba hisoblanadi.
- 2Bu nazariy bo‘linish qisman shartlidir.
- 3Yaqinda yangi monografiya nashr etildi: Subtelny M.E. (2007).
- 4Lutfiy g‘azaliyotida tasavvufiy ramzlar kompleksi to‘liq shakllangan.
Adabiyotlar ro‘yxati
- [1]Sharafiddin Ali Yazdiy. Zafarnoma. — Toshkent: Sharq, 2008. — 528 b.
- [2]Bartol'd V.V. Sochineniya. T. II, ch. 2. — Moskva: Nauka, 1964.
- [3]Manz B.F. The Rise and Rule of Tamerlane. — Cambridge UP, 1989.doi:10.1017/CBO9780511563287
- [4]Hayitmetov A. Navoiyning adabiy merosi. — Toshkent: Fan, 1996.
- [5]Subtelny M.E. Timurids in Transition. — Leiden: Brill, 2007.doi:10.1163/ej.9789004160316.i-411
Tadqiqot O‘zR Innovatsion rivojlanish vazirligi grant doirasida (loyiha N° A1-FQT-2024-117) qisman moliyalashtirilgan.
Mualliflar tomonidan manfaatlar to‘qnashuvi mavjudligi xabar qilinmagan.